sitename
ვინ დაწერა „დათა თუთაშხია“?
16.04.2017 470 0 amuri maisaia

ვინ დაწერა „დათა თუთაშხია“?

ინფორმაციები


გურამ თოდუა

 ... და დაიწყო ასე კოსტა, შვილო, კეთილი და ჭკვიანი კაცი ყოფილა, თანაც უშიშარი იგი აბრაგებს ჰყვარებიათ და ექომაგებოდნენ. ადგილმდებარეობა ხელს უწყობდა და მასთან ბევრი ვინმე მიდიოდა თურმე ღამის გასათევებად და საჭმელ - სანოვაგის მისაღებად. მაგრამ ყველას არ ღებულობდა. არ ღებულობდა ალბათ იმას, ვინც მისაღები არ იყო. ისინი ყაჩაღები, არასანდო კაცები იქნებოდნენ. მას ოთხი თუ ხუთი ვაჟიშვილი ჰყოლია. ცოლი შეძლებული ოჯახიდან ყოფილა.
მარტვილის რაიონიდან, ერთ ღამეს მის სახლ -კარს ყაჩაღები დასცემიან და გადაუწვავთ.
ცოლ-შვილი სახლში გამოუმწყვდევიათ და შიგნით ისე გამობუგულან, რომ ფერფლიც არ უნახავთ.
მოხუცები ამბობდნენ, კოსტას ოჯახი ყაჩაღების მიერაა განადგურებული. რადგან კოსტა მათ არ იკარებდა და ხელს არ უმართავდაო. სხვანაირად მას ვერაფერს დააკლებდნენ. ვინაიდან მასთან აბრაგი მეგობრობდა. მისი ერიდებოდათ ყაჩაღებსო. ის აბრაგი ამ დროს ხეობაში არ იმყოფებოდა, სადღაც შორს ყოფილა წასული.
  ბევრი რამ ილაპარაკა მამაჩემმა. მე ხმას არ ვიღებდი და მხოლოდ ერთი შეკითხვა დავუსვი: მამა, მახე რა არის და ჭასთან რა საერთო აქვს - მეთქი. მან შემომხედა, კმაოფილებით ჩაიცინა და მითხრა . ჭა შემოღობილია, შვილო, წკნელის ღობით, საქონელი რომ არ შევიდეს და არ გააბინძუროს. შესასვლელად კი იგივე წკნელის კარი ჰკიდია და ამით შედიანო ჭასთან. აბრაგი იქნება, ყაჩაღი თუ ჩვეულებრივი მგზავრი, ვინც ტყიდან თუ მთიდან მოდის, სწყურია და დაუფიქრებლად ჭას მიაშურებს. ეს კარგად ესმით ბოროტებს და ხაფანგის დადგმაც კარგად იციან. ეს კი ასე ხდება: ჩახმახშეყენებულ თოფს დაყენებენ სასხლეტზე გამბული ბაწრით, რომელიც კარზეა მიბმული. თოფი მიმართულია კარისაკენ. საკმარისია ვიღაცამ კარი გამოაღოს თოფი გავარდება და მოსული კვდება.
  კოსტა თოდუას შესახებ მე არაფერი მიკითხავს. მან კი თვითონ დაამატა: კოსტას თურმე თავისი ჯოგი ნახევარ ფასად გაუყიდია და გადახვეწილა სადღაც ზოგიერთი უხუცესი კაცის თქმით, ფულის გამო მოკლესო ვიღაც ყაჩაღებმა, ზოგიერთები კი ამბობდნენ, რომ კოსტა თავის მეგობარ აბრაგთან წავიდა. მე შური უნდა ვიძიოო სასტიკად. ამის მეტი მის შესახებ არავის არაფერი ცოდნია.
  დრო გადიოდა ჩვენ მივდიოდით აღმართზე, მიხვეულ მოხვეულ გზებით და გზა მართლაც შეუმჩნევლად იფარებოდა. მამა ისეთ რამეებს მიყვებოდა ყაჩაღებსა და აბრაგებზე, რომ დიდი გულისყურით ვუსმენდი. მაგრამ ჩემს მეხსიერებას ცოტა რამ შემორჩა. ისე კი მახსოვს, ამბობდა კაცურ აბრაგზე და ახსენებდა გვარებს შელია, კვაშილავა, თოდუა სოფელ თაიადან, რომლის ძმის შვილი ლუბა თოდუა ჩემი მასწავლებელი იყო. ასევე ახსენებდა ყაჩაღ გოგინავას, რომელსაც ძალიან აგინებდა, ვინაიდან გოგინავა თურმე, რაც ტყეში იმალებოდა, ტყვიით საქონელს ხოცავდა. აბა, ამ სიშორიდან მოვახვედრებ თუ არაო, ბინძური ყაჩაღი ყოფილა გუდული ტაბაღუაც.
  მკითხველს დაებადება კითხვა: რა შვაშია აქ „დათა თუთაშხია“ და ბოლოს და ბოლოს ვინ დაწერა იგი? როცა გამოიცა უნიკლური ნაწარმოები „დათა თუთაშხია“, მან დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია. წიგნი დაიტაცეს და ხელიდან ხელში გადადიოდა განსაკუთრებული სიმწვავით განიხილებოდა დათას პროტოტიპისა და ავტორის ვინაობის საკითხები. ბევრს ეჭვი შეეპარა ბატონი ჭაბუა ამირეჯიბის ავტორობაში და ამბობდნენ. რომ კაცი, რომელმაც „დათა თუთაშხია“ დაწერა ან უნდა ყოფილიყო წმინდა მეგრელი ანდა სამეგრელოში დაბადებული, გაზრდილი და გამეგრელებული პიროვნება. თუ არადა ამ ყაიდაზე ასეთ მეგრულ დეტალებს ამგვარი მრავალფეროვნებითა და სიზუსტით ვერ გამოხატავდაო და მართალიცაა, ნაწარმოებში ისეა გამოკვეთილი მეგრული სიუჟეტი, რომ მასში არ შეიძლება შესწორების შეტანა. შესანიშნავადაა აღნიშნული მეგრული ხასიათი, სიმტკიცე, წეს-ადათი, უმცროს - უფროსობა, პატივისცემა და ურთიერთმორიდება.
  მართლაცდა სხვა კუთხის წარმომადგენელს ძალიან გაუჭირდებოდა ასეთნაირად. ამ სიზუსტით ყოველივე ამას აღწერა. ფილმი შეიძლება რეჟისორმა მშვენივრად ჩამოაყალიბოს, მაგრამ პროზაში გამოხატვა რთულია.
  ბატონი ჭაბუა დედით მეგრელია. დედამისი დადიანის ქალი ბრძანდებოდა, წალენჯიხის რაიონის სოფ.ობუჯიდან. თვითონ ჭაბუას ამ სოფელში უცხოვრია დეიდასთან და სკოლაში იქ უსწავლია. ბავშვობის წლები იქ გაუტარებია და მეგრული ენა კარგად ცოდნია. მიუხედავად ყოველივე ამისა, მაინც ეეჭვებოდათ და ეჭვებათ კერძო პირებს. რომ ეს ნაწარმოები ბატონი ჭაბუას დაწერილია და მოყავთ სხვადასხვა, თითქოს დამაჯერებელი არგუმენტები. მე ვუსმენდი ყველაფერს. გამახვილებული ყურადღებით ვეკიდებოდი უხუცესი ადამიანების დავას ამ საკითხზე და ვინიშნავდი კიდევაც. ძალიან დაბეჯითებით საუბრობდნენ დათას პროტოტიპის შესახებ და მოყავდათ მრვალი ფაქტები. წიგნში მოცემული დეტალების შესაბამისად, რომელიც ამა თუ იმ აბრაგის ნამოქმედარს ემსგავსებოდა. როგორც მოგახსენებთ, მაგალითად ბევრი იყო, მაგრამ მე ორი აბრაგის ვინაობა და მათ მიერ გამოვლენილი მოქმედებები ჩავინიშნე საგულდაგულოდ. ესენი არიან: გუძა შელია წალენჯიხის რაიონის სოფელ სამიქაოდან და შოთა კოწიას ძე თოდუა, ჩხოროწყუს რაიონის სოფ. თაიადან. ერთიც და მეორეც გასაბჭოების შემდეგ იქნენ აყვანილნი უფრო სწორად გუძა შელია თვითონ ჩაბარდა ხელისუფლებას. ხოლო შოთა თოდუა თურმე ჩხოროწყუში გასამართლების დროს რაღაც, ელვისებური სისწრაფით წამოვარდა საბრალდებო სკამიდან. დაკრა ხელი ფანჯრის რაფას, თავით გატეხა ფანჯრის მინა და გადახტა მეორე სართულიდან. ის გაუჩინარდა და მერე არავის უნახავს. ეს შოთა თოდუა წინა თავში მე რომ გიხსენეთ ჩემი მასწავლებელი ლუბა თოდუა, იმისი ბიძა ყოფილა გუძა შელიასა და შოთა თოდუას აბრაგობის პერიოდში ურთიერთ დამახასიათებელი თვისებების შესახებ. რომელიც ხალხის ნდობასა და სიყვარულს იმსახურებდნენ ბევრია დღესაც მოგონებებში. მაგრამ მათი მეგობრობისა და დაახლოების შესახებ კი ჩემთვის არაფერია ცნობილი. ძველი ადამიანები ამბობდნენ. რომ შოთას არ უყვარდა სხვასთან ამხანაგობა. ის იშვიათად იახლოვებდაო ვინმეს. არავის არ ენდობოდა აფხაზების დახოცვის შემდეგ.
  მიზანშეწონილად მიმაჩნია შევეხო მათი გააბრაგების მიზეზს. გუძა შელიას ვიღაც პოლიციელი შემოაკვდომია უსამართლობის გამო და იძულებული გამხდარა ტყისათვის შეეფარებინა თავი. რაც შეეხება შოთა თოდუას ია ძალიან თავაზიანი და კეთილი ახალგაზრდა ყოფილა მამას განსაკუთრებით ყვარებია შოთა სიკვდილის წინ დაუბარებია შვილი და უთქვამს. შვილო შოთა ხომ იცი ჩემი ცხენი უნაგირი და სხვა მორთულობები, რაც ღირსეული მხედრისთვისაა აუცილებელი, განსაკუთრებულია. გიანდერძებ ყველაფერ ამას შენ. მაგრამ ცხენზე სხვა არავინ უნდა შესვაო.
  შოთა მამის ანდერძს რამდენიმე წელი პირნათლად ასრულებდა და ბოლომდე აპირებდა მისი დანაბარების დაცვას. ერთი უბედურება რომ არ მომხდარიყო.
  ერთხელ შოთა სოფელ ხაბუმეს სამიკნიტოში ქეიფობდა მეგობრებთან. ცხენი სასაუზმეს წინ ხის ძირას ჰყავდა დაყენებული. გვიან ღამემდე ქეიფობდნენ. როცა გამოვიდნენ. ცხენი არსად იყო. ელდა ეცა შოთას მოაგონდა მამის დანაბარები. გაოგნებული ფეხით წასვლა სახლში. ძმისთვის ცხენი უთხოვია იარაღი აუსხია და მისულა ერთ შორეულ მეზობელთან თუ არ ვცდები. გვარად მორგოშიასთან. ყოველგვარი გაბრაზების გარეშე უთქვამს არ შეიძლება, რომ ამ საქმეში შენც არ იყო გარეული და გირჩევ ადამიანურად დამეხმარო. ოღონდ ის ცხენი დამიბრუნდეს და სამი ცხენის საფასურს გადავიხდიო. მორგოშიას ქვა ქვაზე აუგდია და კატეგორიული უარი უთქვამს. მაშინ შოთა ნაფიჩხოვოში გაქანებულა და იქ ვიღაც განთქმულ ცხენის ქურდთან მისულა. მორგოშიასთვის კი დაუბარებია თუ ამაში შენი ხელი ურევია, მაშინ ცოდვა ხარ და გირჩევნია დაფიქრდეო. ნაფიჩხოვოში მცხოვრები ცხენის ქურდიც უარით შეხვედრია თოდუას. მაშინ მისთვისაც იგივე დაუბარებია. როცა უარი მიიღო. შოთამ თავზე ხელი აიღო და აფხაზეთში გადაიხვეწა. ძმას კი ცხენი მიუგზავნა და შეუთვალა. დაკარგულის გარეშე ვერ დავბრუნდებიო.
  აფხაზეთში მან დაადგინა, რომ მისი ცხენი სოფელ ფოქვეშში მცხოვრები ძმები კიუტებისათვის მიუყიდია ვიღაც მეგრელ ცხენის ქურდს. შოთას შორიდან უნახავს საკუთარი ცხენი და უნაგირ - მორთულობები. კიუტები სამი ძმა ყოფილან და ყველგან ერთად, თანაც შეიარაღებულნი დაიარებოდნენ. ცხენის მოპარვა ძნელი საქმე იყო. შეიძლებოდა მოეკლათ კიდევ და უკვე გააბრაგებულმა შოთამ კეთილგონივრულ ხერხს მიმათა: კიუტებს მიუგზავნა მისთვის ცნობილი აფხაზი, რომელსაც მათთან სათანადო გავლენა ჰქონდა მათ შესთავაზეს სანაცვლოდ ხუთი ცხენი ან მათი საფასური, მაგრამ ამაოდ. კიუტმა თოდუას შემოუთვალეს რომ თუ იქაუროიბას არ გაეცლეოდა , სიკვდილს შეჰყრიდნენ.
  რა უნდა ვქნა აბრაგს, მან სამუდამოდ აიღო თავზე ხელი და კიუტს ჩაუსაფრდა ორი დახოცა. ხოლო მესამეს იარაღი აჰყარა და ცხენის ჩამოყვანის ამბავი ათქმევინა. აღმოჩნდა რომ მორგოშიასა და ნაფიჩხოელ ცხენის ქურდს საკმაოდ დიდ თანხად მიუყიდიათ ის კიუტისათვის.
  უკვე იძულებით სისხლში გასვრილი შოთა თავის ცხენ უანაგიარანდ დაბრუნდა მშობლიურ სოფელში. მოკლა ჯერ მორგოშია და მერე ნაფიჩხოველი ცხენის ქურდიც ზედ მიაყოლა. იმ ღამით თოდუა გაქრა და გასაბჭოებამდე არავის უნახავს. გასაბჭოების მერე. როგორც ვთქვი. ის სასამართლო პროცესიდან გაიქცა და მას მერე მასზე არავის არაფერი სმენია.
  ჩვენთვის ცნობილია რომ ბატონი ჭაბუა ამირეჯიბი კომუნისტების დროს დაპატიმრებული იქნა და პოლიტიკურ პატიმრობაში 13 წელი დაჰყო. ბატონი ჭაბუა სასჯელს იხდიდა შორეულ რუსეთში. მას იქ პოლიტპატიმრებმა მოახსენეს. რომ ბანაკში იმყოფებოდა ქართველი პოლიტპატიმარი, რომელსაც თავისუფლების სამუდამო აღკვეთა ჰქონდა. მისჯილი ბუნებრივია, ბატონ ჭაბუას მასთან შეხვედრის სურვილი აღეძრა. ეს უხუცესი ადამიანი ჩხოროწყუს რაიონის სოფ. ხაბუმედან ყოფილა გვარად შენგელია. ჭაბუა მას - როგორც თვითონ უთქვამს დაბა ჯვარში. სატელევიზიო ფილმ „დათა თუთაშხიას“ განხილვის დროს - მეგრულად დალაპარაკებია, მოხუცი იმდენად აღელვებულა, რომ ცუდად გამხდარა ჭაბუა მას ხშირად აკითხავდა. უვლიდა ართობდა და უყვებოდა საქართველოს ამბებს. ასე გადიოდა დღეები. ერთ დღეს შენგელიამ თვითონ დაიბარა ჭაბუა, დაარიგა იგი და უთხრა: ეცადე, სასჯელი არ დაგიმატონ და აქაურობას თავი დრულად დააღწიო, მე მალე მოკვდები. ამის თქმაზე მოხუცს ლოგინიდან რაღაც შეკვრა გამოუტანია და ჭაბუასთვის გადაუცია. თან უთქვამს: ამას გადახედე შენ ახალგაზრდა ხარ, მომავალი წინა გაქვს იქნება გამოგადგესო.
  ბატონი ჭაბუა, რომელიც საკმაოდ შეზარხოშებული იყო, ამას თურმე აღფრთოვანებული უყვებოდა თანამესუფრეებს. ფილმის გარჩევის შემდეგ საგანგებოდ გაშლილ სუფრაზე ამას ისმენდა აწ განსვენებული ბატონი ბიჭიკო გეგელია. ღვაწლმოსილი ინჟინერი. იგი ფილმის გარჩევაზე იყო მიწვეული.
  ბატონი ბიჭიკო გეგელია და მე ერთად ვმუშაობდით. ის ინჟინერ-მშენებელი იყო. მე კი-უფროსი ინჟინერ-ტექნოლოგი. ბ-ნმა ბიჭიკომ იცოდა, მეც დაინტერესებული ვიყავი როგორც წიგნით, ასევე ფილმით და ეს ამბავი საგულდაგულოდ მომახსენა.
  ასე თუ ისე, ბატონი ჭაბუა ამირეჯიბის მიმართ მადლობის მეტი არაფერი გვეთქმის: რომ არა ის სამუდამოდ დასამარებული იქნებოდა ეს შესანიშნავი ნაწარმოები.

გურამ თოდუა „საქართველო თუ კოლხეთი“ გაზეთი „რინა“ №2, 2002 წ.
шаблоны для dle 11.2
კომენტარები
Прокомментировать
კოდის განახლება