ქუდი
29.09.2017 117 0 amuri maisaia

ქუდი

ეთნოგრაფიული ნარკვევები / ეთნოგრაფია (კვირტია)

ქუდი საყოველთაოდ ცნობილი საგანია. იგი უმეტესად მამაკაცთა თავის მორთულობაა (გიორთუმალარი), მისი სართული. მართალია, ქალებსაც აქვთ ქუდი, მაგრამ  იშვიათად და ისიც განსაკუთრებული „ზღვაოსნურ“ - იტალიური (ნაქსოვი) და სახელიც იტალიური გადმოყოლილი „ბერეთ“ (ბერეტი). ქალთა სქესისათვის დამახასიათებელი თავსაბურია გამარტივებული   ჩადრი - მანდილი, (ჩიქილა - ქიცა) და ამის მიხედვით ქალებსაც მანდილოსნებს ეძახიან. მანდილოსანი ქალის სინონიმია. რაც შეეხება ქუდი, როგორც ითქვა, მამაკაცის დამახასიათებელი თავისმორთულობაა და მამაციც ქუდოსნად იწოდება. ქუდოსნობა ვაჟკაცობას გულისხმობს; ვაჟკაცი მებრძოლი და შემართებულია. თქმა:  „ქუდზე კაცის გამოსვლა“ პირდაპირი მნიშვნელობით გულისხმობს უკლებრივ ყველა მამაკაცს, ვისაც ქუდი ახურავს. ეს ერთი მუჭა ხალხი (ქართველთა) თითქმის ქუდზე კაცად უნდა მდგარიყო იარაღით ხელში, რომ მტრისაგან მტვრად არ აღგვილიყო“ (ილ.ჭავჭავაძე).  ქუდოსნობა სახელისა და დიდების ნიშანია, როგორც გვირგვინოსნობა საერთოდ. ძველ ბაბილონში ზედიზედ ოთხი მეფე (ნაბუ) იყო ასეთი დიდებული გვირგვინოსანი - მეფე ნაბუქუდურუსური - (ნაბუ ქუდიანი გვარად უსური) - ნაბუქუდონოსორი. ერთი მათგანი (მე-2) ხომ შვიდთაგანი მსოფლიო საოცრების - სემირამიდას დაკიდული ბაღის გაშენებითაა ცნობილი (ნაბუქუდონოსორი მე-2 ჩვენს წელთა აღრიცხვამდე მე-5 საუკუნეში).  აქვე უნდა მოვიგონოთ ძველებური მნიშვნელობა ქუდისა ქართველთათვის, რომელმაც წარმოშვა ხატოვანი თქმა: კაცი ის არის და ქუდიც იმას ჰხურავს“. რაც იხმარებოდა კარგის, ყოვლად სრულყოფილის, უყვედრებელი ადამიანის წარმოსადგენად. უქუდობა, ქედმოხრილობა საპირისპირო წარმოდგენას იძლეოდა. სამეგრელოში იცოდნენ: კაცს რომ ცოლი მოუკვდებოდა, თავის დასამცირებლად, დასაგლახავებლად მიცვალებულის დასაფლვებამდე არც ქუდს დაიხურავდა და აღარც ქალმანებს ჩაიცვამდა. „ქედმოხრილობა“ ნიშნავდა უდიდეს შეურაცხოფას თვით მოკვდინებამდე. შემონახულია მომსწრეთა გადმოცემა 1905 წლის რევოლუციის ბობოქარი დღეების ამბეებზე: როცა ზუგდიდის მოქალაქეთა მიტინგზე ცეცხლოვან სააგიტაციო სიტყვას წარმოთქვამდა აწ გადახალხურებული სიმღერა „ჩელას“ ავტორი პავლე აკობია, ქუთაისის გენერალ - გუბერნატორმა „ყუთიდან“ გადმოაგდო პავლე და ქუდი მოხადა. ჩია პავლემ ასძახა აყლაყუდა გუბერნატორს: „ქუდი არ დააგდო, თორემ დაგკარგავო“, განაგრძო თავისი სიტყვა და თავის კანტურით დემონსტრანტებს წინ გაუძღვა... გუბერნატორმაც ვერ გაბედა ქუდის დაგდება და იძულებული გახდა პავლეს ქუდი ხელით ეტარებინა მთელს ქალაქში, სანამ ქუდის პატრონი წინ არ დაუდგა. ეს ფაქტი იმაზე მიუთითებს, რომ თვით გუბერნატორიც („სულთამხუთავიც“) გრძნობდა ქუდის პატივისცემის აუცილებლობას.
  თუ „ქუდი მოხდის“ ეროვნული მნიშვნელობა ვიცით, მაშინღა მივხდებით, რატომ უდრის უდიდეს შერცხვენას მამაკაცისათვის თქმა ორგულ და მოღალატე ცოლის შესახებ: „თავის ქმარს ქუდი მოხადაო“. რაიმე ფიცისას ქუდის მოხდა და მიწაზე დახეთქება  ნიშნავს ფიცის გულწრფელობას და გარდაუვალობას. თუ ამ ფიცს დაარღვევენ, ქუდი ლაფითმოსვრილი იქნებოდა და მისი პატრონიც თავლაფიანი, ლაფდასხმული, გათაფსხმიერებული (გათახსირებული).
   ეს კულტი ქუდისა, ეს მოწიწება, რომლითაც ქართველები ეპყრობოდნენ ორივე სქესის თავსაბურავს, ეს მნიშვნელობა მამაკაცის ქუდსა და დედაკაცის მანდილს რომ ჰქონდა,  ჩვენი წინაპრების ცხოვრებაში საზოგადოებრივი წესიერებისა და  ურთიერთპატივისცემის ნიშანი იყო. ბოლო ხანებში თავსაბურავის უპატივცემულობა,  თმა  წვერის  ხელშეუხლელობა, მოშვებულობა გაველურებისაკენ გვიბიძგებს. ამაში არავითარი „უცხოური კულტურა“  არ  ჩანს  და  ახალგაზრდებს  ამ  მხრივაც  მიუხედავად  ნუ  დავტოვებთ.
1976წ.
მამანტი კვირტია.  წიგნი „კვიმატი“ 2001 წ. გვ 145-147
шаблоны для dle 11.2
კომენტარები
Прокомментировать
კოდის განახლება